Rozwiązania zalecane do stosowania w przypadku niewystarczającej widoczności osób pieszych i/lub wózków oraz w przypadku występowania miejsc niewidocznych. Artykuł niniejszy powstał w wyniku realizacji w CIOP-PIB projektu p.t. „Badania i opracowanie rozwiązań organizacyjnych zmniejszających ryzyko wypadkowe wynikające z ruchu podnośnikowych wózków jezdniowych w transporcie wewnątrzzakładowym.” Zaleca się, aby wszystkie osoby poruszające się w strefie ruchu wózków, łącznie z gośćmi z zewnątrz, miały kamizelki i czapki odblaskowe [1]. Oświetlenie stosowane powinno zapewniać dobrą widoczność zarówno pieszych jak i wózków. Wymagania dotyczące oświetlenia miejsc pracy we wnętrzach i na zewnątrz są zawarte w PN-EN 12464-1:2011 [2] i PN-EN 12464-2:2008 [3].

Stosowanie luster bezpieczeństwa
Miejsca niewidoczne dla kierowcy wózka występują dość często, na przykład na skrzyżowaniu dróg usytuowanych między elementami infrastruktury, stanowiskami pracy lub regałami zasłaniającymi całkowicie drogę przed skrzyżowaniem tak, że uczestnik ruchu staje się widoczny dopiero, gdy znajdzie się już w obszarze skrzyżowania. W przypadkach takich mogą być pomocne lustra bezpieczeństwa pionowe i poziome [1].

Stosowanie zbliżeniowych systemów bezpieczeństwa
Okazuje się, że stosowanie luster bezpieczeństwa może być nie zawsze skuteczne, chociażby ze względu na brak możliwości umieszczenia lustra w normalnym polu widzenia kierowcy wózka. Dlatego są prowadzone badania nad stosowaniem doskonalszych systemów bezpieczeństwa. Aktualnie w niektórych magazynach w USA są już stosowane prototypowe systemy zbliżeniowe, służące do rozpoznawania obecności osób z wykorzystaniem promieniowania o częstotliwości radiowej – z języka angielskiego systemy RFID.

Pracownicy magazynu oraz wszystkie inne osoby wchodzące do magazynu, ubierają kamizelki z „etykietką RF”, będącą w istocie mini nadajnikiem kodowanego promieniowania RF. Na każdym zaś wózku w magazynie jest umieszczony odbiornik promieniowania RF, odbierający sygnały z „etykietki RF” każdej osoby, która znajdzie się w zakresie wykrywania odbiornika na wózku, zaś kierowca jest ostrzegany o obecności osoby/osób w pobliżu wózka. Autorzy tego rozwiązania proponują stosowanie tego systemu jako dodatkowego pomocniczego rozwiązania zmniejszającego ryzyko wypadkowe. Praktyczne zastosowanie już znajdują układy RFID firmy TagMaster z USA. Rozwiązania tej firmy z zastosowaniem promieniowania o długości fal radiowych muszą być opracowane z dostosowaniem do konkretnych warunków użytkowania ze względu na konieczność rozpoznania ewentualnych zakłóceń na działanie systemu.

Natomiast, z powodzeniem w wielu firmach na świecie, są już w normalnym użytkowaniu, zbliżeniowe systemy bezpieczeństwa z zastosowaniem promieniowania podczerwonego, system produkowany przez australijską firmę Wickham (www.wickhamgroup.com). System ten jest znany na świecie pod nazwą „Fork-Alert System” (w swobodnym tłumaczeniu „System ostrzegania przed wózkiem podnośnikowym”). Faktycznie zaś jest to zbliżeniowy system wykrywania obecności pojazdów. Działanie tego układu zilustrowano na rysunku 1. Zamontowany na wózku nadajnik kodowanego sygnału w podczerwieni trafia do odbiornika, który powoduje uruchomienie sygnalizacji, ostrzegającej pieszego o zbliżaniu się pojazdu. Pełniejszy opis układu podano w p. 2.3.

Fot: Wickham

Działanie systemu polega na zdalnym wykrywaniu kodowanego sygnału promieniowania podczerwonego wysyłanego z nadajnika umocowanego na wózku (lub innym pojeździe). Czujnik sygnału, nazywany odbiornikiem, cechuje dokładnie regulowane wymiary zakresu odbioru sygnału, w zależności od zastosowania. Nadajnik jest tak zaprojektowany, aby nadawał się do większości rodzajów wózków. Nadajnik wysyła niewidoczny sygnał w strefie 360° dookoła wózka w taki sposób, aby sygnał ten został wykryty niezależnie od kierunku wózka względem odbiornika.

Podstawowe właściwości użytkowe systemu podawane przez jego producenta:

• Szeroka strefa wykrywania o promieniu 10 m.
• Wyzwalanie wielokierunkowe w strefie 360° (przy dowolnym kącie/ustawieniu wózka względem odbiornika).
• Określony zasięg wykrywania (dokładnie określona strefa wykrywania).
• Nadaje się do używania w pomieszczeniu i na zewnątrz pomieszczenia
• Budowa modułowa ułatwiająca instalowanie i niski koszt .

Zastosowanie systemu do samoczynnego ostrzegania osób pieszych
Głównym zastosowaniem systemu, jest ostrzeganie osób pieszych o obecności wózków widłowych. System można stosować jako uzupełnienie istniejących środków bezpieczeństwa. Uzupełnienie polega na dodatkowym samoczynnym ostrzeganiu osób pieszych, że w granicach określonego zasięgu pojawił się wózek widłowy. Na przykład, że wózek zbliża się do drzwi lub że porusza się za rogiem, ale jest niewidoczny dla osoby pieszej.

W przypadku takiego zastosowania systemu dostawca oferuje dodatkowe wyposażenie, a mianowicie:

• Sterownik strefowy do zasilania odbiorników i włączania zasilania sieciowego podłączonych urządzeń.
• Urządzenia ostrzegawcze takie jak światła ostrzegawcze lub dźwiękowe sygnalizatory ostrzegawcze.

---

Zalety takiego zastosowania systemu według jego producenta:

• Umożliwia poprawę bezpieczeństwa w wyniku wcześniejszego i bardziej skutecznego informowania osób pieszych o zbliżających się pojazdach.
• Stanowi on uzupełnienie normalnego ostrzegania stosowanego przez kierowców wózków i jest systemem samoczynnego i wczesnego ostrzegania w przypadku, gdy jest brak widoczności np. z powodu „ślepego” narożnika wynikającego z infrastruktury lub mebli czy urządzeń oraz w przypadku ruchu wózków koło drzwi lub przez otwór drzwiowy, lub innych przyczyn.
• System ostrzegania wizualnego umożliwia zachowanie skuteczności ostrzegania nawet w przypadku dużego natężenia hałasu w fabryce lub w magazynie.
• Umożliwia zmniejszenie ryzyka wypadkowego dotyczącego osób pieszych.
• Powoduje zmniejszenie prawdopodobieństwa powstania przerwy w pracy w wyniku powstania wypadku.
• Wyróżnia się przewidywalnymi zakresem i strefą ostrzegania, które można powiększyć, w miarę potrzeby, poprzez zastosowanie systemu odbiorników sygnałów.
• Charakterystyczna dla promieniowania podczerwonego jest linia wzrokowa, umożliwiająca dostosowanie systemu do konkretnego układu miejscowego.
• Na zasięg systemu nie mają wpływu pojazdy metalowe lub sprzęt czy urządzenia, jak ma to ma miejsce w przypadku systemów z zastosowaniem promieniowania o częstotliwości radiowej, pod warunkiem że wiązka promieniowania podczerwonego ma swobodną drogę w linii wzroku.
• Prosta i szybka instalacja systemu przez upoważnionego elektryka.
• Ma budowę modułową umożliwiającą dalszą jego rozbudowę.

Firma Wickham dostarcza system z uwzględnieniem zasady, że jego przyszły użytkownik rozumie, iż jego przeznaczeniem jest uzupełnienie a nie zastąpienie procedur bezpieczeństwa i zasad bezpieczeństwa dotyczących użytkowania podnośnikowych wózków jezdniowych i innych maszyn mobilnych. Na rysunku przedstawiono schematycznie przykład zastosowania systemu do ostrzegania osób pieszych. Przedstawiono również umiejscowienie wyposażenia potrzebnego do zainstalowania systemu w przypadku „ślepego” naroża.

Zwykle odbiorniki są tak instalowane, aby wykryć zbliżający się wózek (lub inny pojazd). Urządzenia ostrzegawcze są instalowane w takich miejscach, aby skutecznie ostrzec przechodniów o zbliżającym się wózku. Na schemacie pozostawiono oznakowanie drogi dla pieszych takie jakie stosuje się w Australi.

Zastosowanie systemu do obsługi automatycznych drzwi
Zastosowanie systemu do obsługi drzwi jest następnym jego ważnym zastosowaniem. Na rysunku 4 przedstawiono schematycznie rozwiązanie dotyczące zastosowania systemu do obsługi automatycznych drzwi pionowych. W porównaniu do wszystkich innych możliwych systemów, np. systemów z zastosowaniem promieniowania o częstotliwości radiowej, system na podczerwień jest wyjątkowo skuteczny jako czujnik uruchamiający automatyczne drzwi.

W tym zastosowaniu odbiorniki mogą być zasilane bezpośrednio z istniejącego sterownika drzwi. Zwykle odbiornik jest montowany nad drzwiami aby zapewnić szeroką strefę wykrywania, co umożliwia wykrywanie wózków zbliżających się z dowolnego kierunku.

Nadajnik sygnału
Nadajnik sygnału jest montowany na dachu kokpitu wózka i emituje kodowaną wiązkę promieniowania podczerwonego we wszystkich kierunkach. Kodowanie zapobiega wyzwalaniu przypadkowemu. Wysyłana wiązka jest niewidoczna, ponieważ promieniowanie podczerwone jest niewidoczne. Nadajnik emituje podczerwień bezpieczną dla wzroku (zgodnie z normą IEC 825-1 [4]). Pomimo, że promieniowanie emitowane jest uważane za bezpieczne dla wzroku, nie zaleca się patrzenie na nadajnik wprost z małej odległości. Należy pamiętać, że nadajnik emituje promieniowanie podczerwone gdy jego lusterko wiruje i gdy lusterko nie wiruje, ale nadajnik jest zasilany. Na rysunku przedstawiono wygląd typowego nadajnika i obszar jego zasięgu.

Nadajniki są dostarczane przystosowane do zasilania napięciem stałym 12-24 V lub 36-48 V. Jest to uwidocznione na nadajniku. Wyżej wymienione wartości napięcia zasilania są typowymi wartościami wynikającymi z danych wózków. Należy upewnić się, jaka wartość napięcia zasilania jest potrzebna w przypadku konkretnego wózka. Ponadto, wyposażenie elektryczne systemu nie jest przeznaczone do pracy w atmosferze wybuchowej. Jeśli wózek, na którym ma być zainstalowany nadajnik pracuje w atmosferze wybuchowej, to na nim nie można instalować nadajnika tego systemu.

Odbiornik sygnału
Odbiorniki są montowane w ważnych dla zapewnienia bezpieczeństwa miejscach, aby wykrywały obecność kodowanej wiązki podczerwieni emitowanej z nadajnika wózka. Są one połączone na przykład ze sterownikiem strefowym, który przetwarza sygnał z odbiornika na sygnał uruchamiający np. syrenę lub inne urządzenie ostrzegawcze. Mogą być one połączone ze sterownikiem drzwi, który uruchamia otwieranie się lub zamykanie drzwi.

Mgr inż. Antoni Saulewicz
Ekspert w dziedzinie bezpieczeństwa wózków widłowych
Fot: Cisco-Eagle

BIBLIOGRAFIA

1. Widoczność otoczenia ze stanowiska operatora podnośnikowego wózka jezdniowego czołowego – Poradnik. Antoni Saulewicz, CIOP-PIB, Warszawa 2012
2. PN-EN 12464-1:2011 Światło i oświetlenie – Oświetlenie miejsc pracy – Część 1: Miejsce pracy we wnętrzach
3. PN-EN 12464-2:2008 Światło i oświetlenie – Oświetlenie miejsc pracy – Część 2: Miejsce pracy na zewnątrz
4. PN-EN 60825-1:2010 Bezpieczeństwo urządzeń laserowych – Część 1: Klasyfikacja sprzętu i wymagania